پلوتارخ ( مترجم : كسروى )
469
ايرانيان و يونانيان به روايت پلوتارخ ( فارسي )
در خاك ارمنستان ديدند به يك بار دلآسوده شدند و همچون كشتىنشينان كه پس از گرفتارى به طوفان به خشكى برسند از شادى زمين را مىبوسيدند و همديگر را به آغوش مىكشيدند و چون در راه كه مىرفتند از بس كه خوردنى فراوان و بىاندازه بود بىاندازه مىخوردند و اين بار هم خود را گرفتار استسقا و اسهال خونى مىساختند . در اينجا آنتونيوس به دقت شماره سپاه كرد بيست هزار پياده و چهار هزار سواره را از دست داده بود كه يك نيم بيشتر آنان نه از دست دشمن بلكه از گزند بيمارى نابود شده بودند . راهنوردى ايشان از بيرون فراهاتا تا اينجا بيست و هفت روز كشيده و در اين مدت در هجده هنگامه بر دشمن چيره درآمده بودند . ولى چون نتوانسته بودند كه از دنبال بتازند چندان نتيجه از آن فيروزيها در دست نداشتند . از اينجا بود كه باعث هدر رفتن رنجهاى خود را ارتاوازد پادشاه ارمنستان مىشماردند . زيرا او بود كه شانزده هزار سواره را « 1 » كه از آن جهت ساز و برگ همچون خود ايرانيان بودند و برسم جنگ آنان آشنايى داشتند و در هنگام دنبال كردن مىتوانستند كار بس سودمندى را انجام دهند برداشته با خويشتن به ارمنستان برد و نتيجه اين كار او بود كه اشكانيان هر شكستى كه مىيافتند به آسانى و زودى جبران آن را كرده دوباره باز مىگشتند و بار ديگر به حمله و هجوم مىپرداختند . از اين جهت روميان همگى خواستار هجوم بر ارمنستان بودند كه از ارتاوازد كينه باز جويند . ولى خود آنتونيوس دورانديشانه مىديد كه سپاهيان فرسوده مىباشند و آنچه را كه براى چنان هجومى دربايست با خود ندارند . اين بود كه از چنان آهنگى چشم پوشيد . ولى زمان ديگرى كه به ارمنستان درآمده بود آرتاوازد را با مهر و نويد پيش خود بخواند و چون بيامد دستگيرش گردانيده با خود به الكساندريا برد و در آنجا جشن فيروزى به نام اين كار گرفت . « 2 »
--> ( 1 ) . در جاى ديگر شماره سوارگان پادشاه ارمنستان را شش هزار گفته بود و دانسته نيست اختلاف از كجا برخاسته است . ( 2 ) . پلوتارخ در جاى ديگرى نيز گفته كه آنتونيوس آرتاوازد را به حيله دستگير ساخت بدينسان كه به او زينهار داد ولى چون آمد او را دستگير كرد . آن زمان چون كسى را در جنگ دستگير مىكردند و مردى به نام بود در بازگشتن به شهر خود او را بر چهارپايى نشانده گرد شهر مىگردانيدند . آنتونيوس نيز آرتاوازد را در الكساندريا به همان نحو بگردانيد .